Bakı Kodu: Sonuncu Əlyazma

Qaranlıq Küçənin Pıçıltısı

Yağış Bakının tozlu küçələrini yuyurdu. Şəhərin mərkəzindəki parıltılı işıqlardan fərqli olaraq,
İçərişəhərin dar dalanlarında qəribə bir sükut hakim idi. Külək dar pəncərələri döyəcləyir, sanki kiməsə nəsə çatdırmaq istəyirdi.

Murad köhnə bir antikvar dükanının qarşısında dayandı. Əlindəki saralmış kağız parçasını bərk-bərk sıxmışdı.
Bu kağızı ona babası vəfat etməzdən cəmi bir neçə dəqiqə əvvəl vermişdi. Üstündə cəmi üç söz yazılmışdı: "Qız Qalası oyananda..."

Murad dükanın qapısını itələdi. İçəridən köhnə kitabların və tozun qoxusu gəlirdi. Masanın arxasında əyləşən yaşlı kişi başını qaldırmadan dilləndi: —
"Gələcəyini bilirdim, Murad. Amma bir az gecikdin. Onlar artıq yoldadırlar."

Murad təəccüblə soruşdu: — "Onlar kimdir? Babam bu kağızla nə demək istəyirdi?"

Yağlı çırağın işığında yaşlı kişinin üzündəki qırışlar daha da dərin göründü.
O, əlini masanın altındakı gizli bir bölməyə apardı və gümüşü rəngli, üstündə qəribə simvollar olan bir qutu çıxardı. —
"Bu qutu sadəcə bir əşya deyil," dedi yaşlı kişi titrək səslə. "Bu, Azərbaycanın itmiş tarixinin açarıdır. Və sən bu açarı qorumalı olan sonuncu adamsan."

Həmin an küçədə qara rəngli bir avtomobil dayandı. Qapılar eyni anda açıldı və qara geyimli üç nəfər dükana tərəf sürətlə addımlamağa başladı... 

İçərişəhərin Kölgələri

Qapının zəngi kəskin bir səslə cingildədi. Qara geyimli adamlar dükana daxil olanda Muradın ürəyi sürətlə döyünməyə başladı.
Onların baxışları soyuq, hərəkətləri isə robot tək dəqiq idi. Ortada dayanan, hündürboylu və üzündə çapıq olan adam irəli addımladı.

— "Qutunu bizə ver, qoca. Bu oyun sənin üçün çox təhlükəlidir," dedi boğuq bir səslə.

Yaşlı antikvarçı Muradın qolundan bərk-bərk tutdu və pıçıldadı: — "Arxa qapıdan qaç!
Qız Qalasına get, oradakı sirri tapmalısan. Dayansan, hər şey məhv olacaq!"

Murad tərəddüd etsə də, yaşlı kişinin gözlərindəki qətiyyəti gördü. Gümüşü qutunu gödəkçəsinin altına
sıxıb tozlu rəflərin arasından arxa otağa keçdi. Arxasınca şüşələrin qırılma səsi və boğuşma sədaları gəlirdi. Gözləri yaşarsa da, geri baxa bilməzdi.

İçərişəhərin dar, labirintə bənzəyən küçələrinə çıxdı. Yağış artıq leysana çevrilmişdi. Ayaq səsləri
daş döşəmələrdə əks-səda verirdi. O, arxasına baxanda qara kölgələrin onu izlədiyini gördü. Onlar adi adamlar deyildi; sanki qaranlığın içindən süzülüb gəlirdilər.

Qız Qalasına çatanda qala gecənin qaranlığında nəhəng bir gözətçi kimi dayanırdı. Murad babasının
kağızındakı sözləri xatırladı: "Qız Qalası oyananda..." Amma qala cansız bir daş yığını idi. Necə oyanmalı idi?

Birdən əlindəki gümüşü qutu titrəməyə başladı. Qutunun üzərindəki qədim naxışlar zəif bir göy işıqla
parıldadı. Eyni anda Qız Qalasının divarlarındakı qədim daşların arasından da həmin işıq sızmağa başladı.
Şəhərin səs-küyü birdən kəsildi. Murad elə hiss etdi ki, zaman dayanıb.

Qalanın girişindəki divarda, heç kimin görmədiyi gizli bir qapı yavaşca aralandı...

Qalanın Altındakı Sükut

Qız Qalasının divarındakı gizli qapı açılan kimi içəridən soyuq və rütubətli bir hava Murada dəydi.
O, bir anlıq arxasına baxdı — qara geyimli adamlar artıq meydançaya çatmışdılar. Onların fənərlərinin işığı yağış damcılarını kəsib keçirdi.
Murad tərəddüd etmədən qaranlıq boşluğa addım atdı və qapı onun arxasınca ağır bir səslə bağlandı.

Çöldəki yağışın və küləyin səsi kəsildi. Murad indi tamamilə sükutun içində idi.
Cəmi bir neçə saniyə sonra divarlardakı qədim məşəllər öz-özünə alovlanmağa başladı.
Bu, adi od deyildi; alovların rəngi gümüşü qutunun işığı kimi mavi idi.

— "İnanılmazdır..." Murad pıçıldadı.

Onun qarşısında aşağıya doğru gedən sonsuz bir spiralvari pilləkən uzanırdı. Qala əslində yuxarıya yox,
yerin altına — Bakının qədim qatlarına doğru gedirdi. O, hər pilləni endikcə divarlardakı qədim petroqliflərin
(daş üzərindəki şəkillərin) hərəkət etdiyini hiss edirdi. Qobustandakı rəsmlərə bənzəyən
bu təsvirlər sanki bir müharibədən bəhs edirdi: İşıq qoruyucuları və kölgə ordusu.

Pilləkənlərin sonunda böyük bir zala çatdı. Zalın ortasında nəhəng bir daş masa, masanın
üzərində isə toz basmış, qalın bir kitab var idi. Murad əlindəki qutunu masanın yaxınlığına gətirəndə,
qutu birdən öz-özünə açıldı. İçindən qədim bir üzük və xırda bir kristal parası çıxdı.

Birdən zalın küncündən bir səs gəldi: — "Onu götürməyə cəsarət etmə, Murad."

Murad diksinib geri döndü. Kölgələrin arasından bir qadın çıxdı. Gözləri qəribə bir bənövşəyi
rəngdə idi və əynində müasir, lakin qədim zirehləri xatırladan bir geyim vardı. — "Mən Ləman," dedi qadın.
"Mən bu əlyazmanı min illərdir qoruyan nəsildənəm. Və sənin baban da onlardan biri idi."

Murad şok içində idi. — "Bəs çöldəki o adamlar? Onlar kimdir?"

Ləman acı bir təbəssümlə cavab verdi: — "Onlar 'Kölgənin Nökərləri'dir. Əgər bu kitabı ələ keçirsələr,
Bakının və dünyanın bütün tarixi yenidən yazılacaq. Və bu tarixdə bizə yer olmayacaq."

Həmin an qalanın yuxarı hissəsindən güclü bir partlayış səsi gəldi. Qara geyimli adamlar gizli qapını tapmışdılar və divarı partladırdılar...

Labirint və Atəş

Qalanın yuxarı qatlarından gələn partlayış səsi bütün zalı titrətdi. Tavandan toz və xırda daş parçaları daş masanın üzərinə tökülməyə başladı.
Muradın qulaqları uğuldayırdı, amma Ləmanın səsi sükutu kəsib keçdi:

— "Vaxtımız yoxdur! Onlar divarı uçurdular. Onu götür!"

Murad tərəddüd etmədi. Masanın üzərindəki o qədim, qalın kitabı və qutudan çıxan parıldayan kristalı götürüb
gödəkçəsinin cibinə qoydu. Həmin an divarların arasından qara tüstü kimi süzülən kölgələr göründü. Bunlar bayaqkı
adamlar deyildi; sanki insan cildində olan qaranlıq varlıqlar idilər.

Ləman kəmərindən qısa, amma gümüşü rəngli bir qılınc çıxardı. Qılıncın üzərindəki qədim "Odlar Yurdu" rəmzləri
alovlanmağa başladı. — "Mənim ardımca gəl! Qalanın altında qədim bir tunel var, o tunel birbaşa dənizə çıxır!"

Onlar zalın uzaq küncündəki dar bir keçidə tərəf qaçdılar. Arxadan gələn "Kölgə Nökərləri"nin ayaq səsləri artıq
qulaqbatırıcı idi. Murad bir anlıq geri baxanda, qara geyimli adamların başçısının — o üzü çapıqlı adamın —
əlini havaya qaldırdığını gördü. Onun əlindən çıxan qara bir enerji dalğası Muradın yanındakı daş sütunu parçaladı.

— "Ehtiyatlı ol!" Ləman Muradı kənara itələdi və öz qılıncı ilə o qara enerjini dəf etdi.

Onlar tunelin içində sürətlə irəliləyirdilər. Tunel getdikcə daralır və nəmişlik artırdı. Birdən Muradın ayağı sürüşdü.
O, yerə yıxılarkən cibindəki kristal yerə düşdü və tunelin divarlarını parlaq bir yaşıl işığa boyadı.

Yaşıl işıq divardakı bir xəritəni üzə çıxardı. Bu, Bakının müasir xəritəsi deyil, min il əvvəlki **"Yeraltı Bakı"**nın xəritəsi idi.

Ləman xəritəyə baxıb dayandı, gözləri böyüdü: — "Deməli, əfsanə doğru imiş... Kitab tək deyil.
Onu aktivləşdirmək üçün Xəzərin dibindəki 'Batan Şəhər'ə getməliyik."

Amma arxadan gələn qara tüstü artıq tunelin girişini bağlamışdı. Qaçmağa yer qalmamışdı.
Murad əlindəki kitabı sıxdı və birdən kitabdan boğuq bir səs gəldi. Sanki kitab onunla danışırdı...

Kitabın Səsi və Xəzərin Sirri

Qara tüstü tunelin hər tərəfini bürümüşdü. Muradın nəfəsi kəsilirdi. Gözlərini yumub kitabı sinəsinə sıxdıqda,
beyninin içində qədim, dərindən gələn bir səs eşitdi. Bu səs insan dilində deyildi, amma Murad hər sözü anlayırdı:

— "Qan yaddaşın oyanır, Murad... Odun övladı, qorxma. Kölgə yalnız işığın yoxluğunda mövcuddur. İşığı sən yarat!"

Murad gözlərini açanda cibindəki kristalın artıq yaşıl deyil, alov rəngində — qıpqırmızı yandığını gördü. O,
instinktiv olaraq kristalı havaya qaldırdı. Həmin an kristaldan çıxan nəhəng bir atəş dalğası tuneldəki bütün qaranlığı bir saniyənin içində yarıb keçdi
. "Kölgə Nökərləri" acı bir fəryadla geri çəkildilər.

Ləman heyranlıqla Murada baxdı: — "Sən... sən onu aktivləşdirdin! Bu, min ildir baş verməyən bir şeydir."

Amma sevinməyə vaxt yox idi. Tunelin sonundakı ağır daş qapı titrəməyə başladı. Çöldən dənizin dalğa səsləri gəlirdi.
Qapı açılan kimi içəri buz kimi Xəzər suyu dolmağa başladı. Murad və Ləman özlərini suyun axınına buraxdılar.

Bir neçə dəqiqəlik qaranlıq və soyuq mübarizədən sonra Murad suyun üzünə çıxdı. Amma bura Bakı bulvarı deyildi.
Onlar sahilin çox uzağında, dənizin ortasında köhnə bir tikilinin — Səbayıl Qalasının (Xəzərin altındakı şəhərin) suyun üzərində qalan qalıqlarının yanındaydılar.

Ləman suyun içindən çıxıb bir daşın üstünə oturdu və əli ilə uzaqdakı bir nöqtəni göstərdi: — "Bura sadəcə başlanğıcdır.
Bax, suyun altındakı o işıqları görürsən? Əsl kitabxana ordadır. 'Batan Şəhər' bizi gözləyir. Amma ora enmək üçün sənin o kristalın tam gücünü oyatmalıyıq."

Murad gödəkçəsinin cibindən kitabı çıxardı. Kitab islanmamışdı, əksinə, suyun altında daha da parıldayırdı.
Kitabın üzərindəki qədim hərflər yerini dəyişdi və yeni bir cümlə formalaşdı: "Səkkiz guşəli ulduzun mərkəzində, həqiqət suyun altındadır."

Ləman Murada tərəf döndü: — "Murad, sən artıq sadə bir adam deyilsən. Sən bu şəhərin gizli mühafizəçisisən.
İndi seçim sənindir: ya burada dayanıb kölgələrin gəlməsini gözləyəcəyik, ya da dənizin dibinə, tarixin ən böyük sirrinə doğru enəcəyik."

 Səbayılın Sualtı Səltənəti

Murad dənizin qaranlıq sularına baxdı. Xəzərin dibindəki o sönük işıqlar sanki onu çağırırdı. Ləman əlini Muradın çiyninə qoydu:
— "Qorxma, kristal səni qoruyacaq. O, sadəcə işıq deyil, həm də həyat enerjisidir."

Onlar eyni anda suya daldılar. Murad gözlərini açanda heyrətdən donub qaldı. Kristalın yaydığı qırmızı
işıq ətrafında şəffaf bir qübbə (hava balonu) yaratmışdı. Onlar suyun altında rahatlıqla nəfəs ala bilirdilər.
Aşağıya endikcə, əsrlərdir suyun altında gizlənən möhtəşəm bir şəhər üzə çıxırdı.

Bu, əfsanəvi Səbayıl Qalası idi. Amma tarix kitablarında yazılanlardan daha böyük və daha əzəmətli.
Qədim sütunların üzərində dəniz yosunları bəzək kimi dolanmışdı, nəhəng balıqlar bu sualtı sarayların ətrafında gözətçi kimi dövrə vururdular.

Zirvədəki ən böyük binanın — **"Yaddaş Məbədi"**nin qarşısında dayandılar. Girişdə səkkizguşəli
ulduz formasında nəhəng bir daş qapı vardı. Murad əlindəki kristalı ulduzun mərkəzinə yaxınlaşdırdı. Qapı ağır-ağır açıldı və suyun içində olmasına baxmayaraq, məbədin içi tamamilə quru idi.

İçəridə minlərlə rəf və bu rəflərdə dəridən hazırlanmış qədim tumarlar var idi. Bura tarixin silinmiş
hissələrinin gizləndiyi yer idi. Zalın ortasında gümüşü bir kürsü yüksəlirdi.

Ləman həyəcanla pıçıldadı: — "Bax, o kürsünün üstündəki boşluq... Kitabı oraya qoymalısan. Amma
ehtiyatlı ol, kitab oxunmağa başlayanda keçmişin bütün ruhları oyanacaq."

Murad kitaba əlini uzadanda birdən arxadan soyuq bir gülüş səsi eşidildi. Sualtı məbədin kölgələrindən
o üzü çapıqlı adam — Kölgə Nökərlərinin başçısı çıxdı. Amma o artıq tək deyildi. Yanında Murada
çox tanıdış gələn, amma inanmaq istəmədiyi bir çöhrə var idi.

— "Məni bura gətirdiyin üçün sağ ol, Murad," — dedi həmin şəxs.

Muradın rəngi ağardı. Bu, babasının ən yaxın dostu, Muradın uşaqlıqdan tanıdığı Professor Arif idi. —
"Professor? Siz... siz onlarla birlikdəsiniz?"

Arif acı bir təbəssümlə irəli addımladı: — "Baban bu sirri qorumalı olduğumuzu düşünürdü,
mən isə ondan istifadə etməli olduğumuzu. Murad, o kitabı mənə ver. Biz dünyanı yenidən idarə edə bilərik!"

Xəyanətin Soyuq Üzü

Muradın beyni dumanlanmışdı. Professor Arif onun üçün ailə üzvü kimi idi, ona tarixi sevdirən adam idi.
İndi isə həmin adam "Kölgə Nökərləri"nin önündə dayanıb babasının mirasını tələb edirdi.

— "Professor, babam sizə inanırdı! Bu kitab güc deyil, bu bir əmanətdir," — Murad səsi titrəyərək cavab verdi.

Professor Arif soyuq bir addım atdı. Onun gözləri artıq tanıdığı o mülayim müəllimin gözləri deyildi;
orada sonsuz bir hakimiyyət hərisliyi vardı. — "Baban qorxaq idi, Murad! O, bu gücü tozlu rəflərdə çürütmək istəyirdi.
Amma mən bu kitabın köməyi ilə zamanı geri döndərə bilərəm. Azərbaycanın taleyini yenidən yaza bilərəm!"

Ləman qılıncını irəli uzatdı, qılıncın mavi işığı zalın qaranlığını yardı: — "Onu dinləmə, Murad! O,
zamanı geri döndərmək deyil, qaranlığı bu günə gətirmək istəyir. Əgər o kitab kürsüyə qoyulsa, 'Batan Şəhər'in
qapıları sadəcə bizə deyil, qədim dünyanın canavarlarına da açılacaq."

Həmin an üzü çapıqlı adam əlini qaldırdı. Kölgələr bir anda divarlardan ayrılıb Muradın və Ləmanın üzərinə atıldılar.
Döyüş başladı! Ləman inanılmaz bir sürətlə hərəkət edərək kölgələri bir-bir məhv edirdi, amma onların sayı hər saniyə artırdı.

— "Murad, kitabı kürsüyə qoyma! Onu qoru!" — Ləman qışqırdı.

Amma Muradın beynində həmin sirli səs yenidən pıçıldadı: "Onu kürsüyə qoy, amma öz qanınla möhürlə.
Yalnız o zaman həqiqi sahib sən olacaqsan."

Murad iki atəş arasında qalmışdı. Bir tərəfdə Professorun vədləri, digər tərəfdə Ləmanın xəbərdarlığı və beynindəki
o müəmmalı səs. O, qaçmaq yerinə gümüşü kürsüyə doğru qaçdı.

Professor Arif qışqırdı: — "Dayan! Sən nə etdiyini bilmirsən!"

Murad kitabı kürsünün üzərinə qoydu. Kitabın altından qədim tikanlar çıxıb onun ovucunu cızdı.
Qan kitaba damcılayan kimi bütün sualtı məbəd qızılı rəngə boyandı. Yer elə titrədi ki, tavanın bir hissəsi Professorun və kölgə nökərlərinin üzərinə uçdu.

Toz dumanı çəkiləndə Murad artıq əvvəlki gənc deyildi. Gözləri kristalın rəngində parıldayırdı və əlində heç bir silah olmasa da, bütün məbəd onun əmrinə tabe görünürdü.

— "İndi növbə mənimdir," — Muradın səsi bütün zalda əks-səda verdi.

2. Odun və Qanın Hökmü (son)

Məbədin içindəki sükut qorxulu idi. Professor Arif və "Kölgə Nökərləri" toz dumanının içindən çıxanda
qarşılarında tamamilə fərqli bir Murad gördülər. Muradın əllərindən süzülən qızılı işıq ətrafdakı suyun molekullarını belə titrədirdi.

— "Bu... bu mümkün deyil," — Professor Arif geri çəkilərək kəlmələri güclə tələffüz etdi. "Sən sadəcə
bir ötürücü olmalı idin. Kitab səni məhv etməli idi!"

Murad irəli bir addım atdı. Hər addımında ayağının altındakı daşlar alovlanır, amma sönmürdü. —
"Kitab məni məhv etmədi, Professor. O, məni xatırladı. Sizin kimilərin min illərdir unutduğu o qədim andı xatırlatdı."

Üzü çapıqlı adam qəzəblə qışqıraraq qılıncını çəkdi və Muradın üzərinə atıldı. Amma Muradın heç tərpənməsinə də
ehtiyac qalmadı. O, sadəcə əlini irəli uzatdı. Havada formalaşan görünməz bir dalğa çapıqlı adamı məbədin uzaq
divarına elə çırpdı ki, divardakı qədim relyeflər parça-parça oldu. Digər kölgə varlıqları qorxu içində geri çəkildilər;
onlar artıq işığın qarşısında dayana bilmirdilər.

Ləman heyranlıqla, həm də bir az ehtiyatla Murada baxırdı. — "Murad, dayandır bunu! Əgər gücü çox istifadə etsən,
məbəd çökməyə başlayacaq. Biz buradan çıxmalıyıq!"

Amma Muradın gözləri Professorun üzərində idi. Professor Arif birdən yerə yıxılmış bir tumarı götürüb ayağa qalxdı.
Üzündə dəli bir ifadə var idi. — "Sən qalib gəldiyini düşünürsən? Bu kitabxanada hər şeyin bir sonu var. Əgər mən bu
gücü ala bilmirəmsə, heç kim almayacaq!"

Arif əlindəki qədim artefaktı yerə çırpdı. Həmin an məbədin mərkəzində qara bir burulğan açılmağa başladı.
Bu, dünyanı deyil, məhz bu sualtı sığınacağı məhv edəcək bir "özünü məhv etmə" mexanizmi idi. Su artıq divarlardakı çatlaqlardan şiddətlə içəri dolurdu.

Ləman Muradın qolundan tutdu: — "Getməliyik! İndi!"

Murad son bir dəfə kürsüdəki kitaba baxdı. Kitab sanki ona "gəl" deyirdi. Amma Professor Arif artıq qaranlığın
içində itmişdi. Murad qərar verməli idi: ya kitabı xilas edəcəkdi, ya da Ləmanı və özünü...

Sahildəki Sükut

Məbədin divarları Xəzərin amansız təzyiqinə tab gətirmirdi. Qara burulğan mərkəzdəki hər şeyi udmağa başlamışdı.
Murad bir kitaba, bir də Ləmana baxdı. Kitabın içində min illərin biliyi, Ləmanın gözlərində isə canlı bir ümid vardı.

Murad əlini irəli uzatdı. Amma kitabı götürmək üçün deyil... O, bütün qalan gücünü istifadə edərək kristaldan çıxan
işığı Ləmanın ətrafında bir qoruyucu qalxan kimi bükdü.

— "Murad, nə edirsən? Birlikdə getməliyik!" — Ləman qışqırdı, amma səsi suyun gurultusunda boğuldu.

— "Kitabın dediyi kimi, Ləman... Bəzən işığın yaşaması üçün bir şamın sönməsi lazımdır," — Murad pıçıldadı.

Murad son bir hamlə ilə Ləmanı suyun yuxarı qatlarına doğru itələdi. Həmin an məbədin tavanı tamamilə çökdü.
Murad qaranlığın və soyuq suyun içində itərkən, son gördüyü şey kürsüdəki kitabın qızılı bir partlayışla minlərlə
işıq zərrəciyinə çevrilməsi oldu. O zərrəciklər Muradın bədəninə daxil olurdu...

Ertəsi gün. Bakı Bulvarı.

Günəş Xəzərin üzərindən yavaş-yavaş yüksəlirdi. Şəhər sanki dünən gecə heç bir fəlakət yaşamayıbmış kimi sakit idi.
Ləman sahildə dayanıb uzaqlara, suyun hələ də bulandıqlı olduğu nöqtəyə baxırdı. Əlində Muradın ona itələdiyi o gümüşü qutu vardı. Amma qutu indi boş idi.

Birdən arxasında ayaq səsləri eşitdi. Ləman sürətlə qılıncına əl atdı, amma dayandı. Qarşısında dayanan adamın
üst-başı islanmışdı, geyimi cırıq-cırıq idi. Amma gözləri... gözləri artıq qəhvəyi deyil, dənizin ən dərin qatındakı o sirli mavi rəngdə idi.

— "Murad?" — Ləman pıçıldadı.

Gənc oğlan gülümsədi. Amma bu təbəssümdə qəribə bir ağırlıq vardı. O, əlini qaldırdı və ovucunu açdı. Ovucunda
heç bir kitab yox idi, amma dərisinin altında qızılı hərflər sanki bir döymə kimi parıldayırdı.

— "Kitab artıq kağız deyil, Ləman," — Murad dedi. "Kitab mənəm. Və Professor Arif hələ də ordadır. O, tək deyil... Kölgə yeni oyanır."

Uzaqdan, Alov Qüllələrinin üzərində qara bir dumanın anlıq görünüb itdiyini yalnız onlar gördülər. Müharibə yeni başlayırdı.